เคล็ดลับการไถเตรียมพื้นที่เพาะปลูกให้ดี ต้องรู้อะไรบ้าง

ผมยอมรับเลยว่าการเป็นเกษตรกรนั้นไม่ใช่เรื่องง่าย และงานเกษตรก็ไม่เคยจบสิ้น เพราะเมื่อเก็บเกี่ยวผลผลิตเป็นที่เรียบร้อยแล้ว งานใหม่ของเกษตรกรก็เริ่มต้นขึ้นอีกครั้ง เรียกได้ว่าแทบจะทันที นั่นก็คือการไถเตรียมพื้นที่เพาะปลูกในรอบถัดไป ไม่ว่าจะเป็นไร่อ้อย หรือไร่มันสำปะหลัง และพืชผลอื่นๆ

ยกตัวอย่าง ถ้าเป็นไร่มันสำปะหลัง สิ่งที่เกษตรกรเก็บเกี่ยวก็คือ ส่วนหัวที่เกิดจากการขยายใหญ่ของราก ทำให้การไถเตรียมพื้นที่เพาะปลูกจะต้องไถให้ลึก และพรวนดินให้ร่วนซุย ซึ่งมีประโยชน์ตรงที่จะช่วยทำลายวัชพืชในแปลงให้หมดไป ช่วยให้ดินระบายน้ำได้ดี ส่งผลให้ท่อนพันธุ์สำปะหลังสัมผัสกับดินได้มาก จึงงอกงามและส่งผลให้จำนวนต้นรอดสูง มันสำปะหลังลงหัวได้ดี ผลผลิตต่อไร่ก็ดีตามไปด้วย

โดยปกติการไถเตรียมพื้นที่เพาะปลูกมันสำปะหลังจะใช้วิธีการไถดะ โดยผาน 3 ครั้งแรกในช่วงที่ดินมีความชื้นพอเหมาะ เพื่อไถกลบวัชพืช รวมซากมันสำปะหลังที่เหลือจากการเก็บเกี่ยวให้ลงไปในดิน ให้ธาตุอาหารที่หลงเหลือกลับลงสู่ดิน ซึ่งเป็นวิธีการที่เกษตรกรส่วนใหญ่ทำหลังจากเก็บเกี่ยว เมื่อไถแล้วก็จะทิ้งไว้ 7-14 วัน เพื่อเก็บความชื้นไว้ในดิน และปล่อยให้เศษวัชพืชและซากมันสำปะหลังเดิมย่อยสลาย เมื่อพร้อมที่จะปลูกจึงไถแปรด้วยจานพรวน หรือผาน 7 ในกรณีที่พื้นที่เป็นดินร่วนเหนียว ถ้าเป็นดินร่วนทราย เกษตรกรไม่จำเป็นต้องไถแปร และห้ามไถดะด้วยผาน 7 นะครับ เพราะจะไถได้ไม่ลึก ซึ่งการไถดะให้ลึกจะมีประโยชน์ในการเก็บกักความชื้นในดินได้มากขึ้น และมันสำปะหลังลงหัวได้ง่าย

นี่เป็นการยกตัวอย่างคร่าว ๆ ถึงความจำเป็นในการไถเตรียมพื้นที่เพาะปลูกให้เห็นภาพชัดนะครับ ซึ่งวิธีการไถที่เหมาะสมกับชนิดของพืชและชนิดของดินก็จะแยกย่อยออกไปอีก เกษตรกรจึงต้องศึกษาหาข้อมูลเพื่อเป็นการเพิ่มศักยภาพในการผลิตให้มากขึ้น แต่โดยหลักแล้วชนิดของการไถเตรียมพื้นที่เพาะปลูกเพื่อให้พืชเจริญเติบโตได้ดีแบ่งออกเป็น 2 ชนิด คือ

  1. ไถชนิดลากตาม ซึ่งเหมาะกับพื้นที่กว้างใหญ่ และพื้นที่ทำงานควรเป็นลักษณะแนวทางตรงยาว เนื่องจากการเลี้ยวกลับที่หัวงานทำได้ไม่ดีนัก
  2. ไถชนิดติดกับหัวรถแทรกเตอร์ เหมาะสำหรับพื้นที่ปานกลางถึงเล็ก เนื่องจากอุปกรณ์มีความคล่องตัวค่อนข้างมาก ถ้าเป็นพื้นที่ขนาดใหญ่ที่จำเป็นต้องใช้การไถชนิดนี้ จะต้องแบ่งแปลงใหญ่ให้เป็นแปลงย่อยที่มีความกว้างไม่เกิน 40 เมตร และควรเว้นพื้นที่ส่วนหัวงานไว้ประมาณสองเท่าตัวของความกว้างรถแทรกเตอร์ เพื่อที่ว่า เมื่อทำงานเสร็จแล้ว แทรกเตอร์จะออกจากแปลงได้โดยไม่ทับรอยที่ไถเหลือไว้
Photo by James Baltz on Unsplash

ถ้าถามว่าเครื่องมือสำหรับการไถเตรียมพื้นที่เพาะปลูกแบบไหนได้รับความนิยมมากที่สุด คำตอบคือ รถไถชนิดลากตามหรือเดินตาม เพราะทำงานได้รวดเร็ว ราคาไม่สูง และเครื่องยนต์ต้นกำลังยังสามารถนำมาปรับใช้งานได้หลากหลาย เช่น นำไปสูบน้ำ ใช้กับเครื่องนวดข้าว หรือใช้กับรถอีแต๋นก็ยังได้ ซึ่งรถไถประเภทนี้ ก็ยังแบ่งออกตามลักษณะใช้งานได้อีกหลายประเภท เช่น รถไถเดินตามแบบใช้ลาก, รถไถเดินตามแบบติดจอบหมุนอย่างเดียว หรือรถไถเดินตามแบบผสม แล้วยังมีอุปกรณ์ติดตั้ง รวมถึงชิ้นส่วนต่าง ๆ อีกหลายประเภทแยกตามการใช้งานอีกด้วย แต่ก็อาจจะใช้เวลาในการไถมากกว่าวิธีต่อไป

วิธีต่อมาที่ได้รับความนิยมนั่นก็คือ การไถเตรียมพื้นที่เพาะปลูกด้วยรถแทรกเตอร์ แบ่งวิธีการเตรียมแปลงปลูกเป็น 2 ตอน คือ

  1. การเตรียมดินครั้งแรก เป็นการไถดะเพื่อให้ดินแตกออกเป็นก้อนสม่ำเสมอ และเป็นการไถพลิกดินขึ้นมาทั้งหมดหรือแค่บางส่วน โดยเครื่องมือที่ใช้กันก็คือ

    ไถหัวหมู
    จะทำหน้าที่ตัดและย่อยดินให้แยกออก ช่วยพลิกดิน กลบวัชพืช และพืชเดิมที่เหลืออยู่ให้ลงไปในดินได้ดีกว่าไถแบบอื่น ๆ และยังสามารถกลบเมล็ดพืชลงไปได้ลึก กำจัดวัชพืชที่ยืนต้นได้ดีด้วย ปัจจุบันเกษตรกรไม่ค่อยนิยมใช้กันแล้วครับ หันไปใช้การไถจานมากกว่า

    ไถจาน
    เป็นเครื่องไถที่นิยมกันมาก เหมาะกับพื้นที่ค่อนข้างแห้งแล้ง ไม่มีหญ้ารก ไถจานจะยกดินขึ้น ย่อยดิน พลิกดินบางส่วน และตัดเศษวัชพืช แม้ว่าไถจานจะไม่สามารถไถกลบวัชพืชได้ดีเท่ากับไถหัวหมู แต่ก็มีข้อดีคือสามารถไถดินที่เหนียวมาก ๆ หรือดินแข็งที่มีกรวดหรือหินปน ที่ไถหัวหมูไม่สามารถทำงานได้ จึงเรียกกันว่าเป็นการไถบุกเบิก

    จอบหมุน
    การเตรียมดินในต่างประเทศนิยมใช้จอบหมุนกันมาก แต่ในประเทศไทยความนิยมยังน้อยอยู่ เพราะราคาค่อนข้างแพง เหมาะสำหรับดินร่วนปนทราย พื้นที่ที่หญ้าหรือวัชพืชไม่รก ไม่เหมาะกับดินเหนียว เพราะลักษณะการทำงานของจอบหมุนจะตีดินให้แตกละเอียด ทำให้เมื่อฝนตก ดินจะจับตัวแน่น หน้าดินแข็ง ต้นอ่อนพืชขึ้นมาได้ยาก จอบหมุนสามารถไถดินและย่อยดินได้ในเวลาเดียวกัน เกษตรกรจึงประหยัดเวลาในการเตรียมดินเป็นอย่างมาก

  2. การเตรียมดินครั้งที่สองส่วนมากจะเป็นการไถพรวน หรือไถคราด ที่เป็นการไถตื้นกว่าครั้งแรก เนื่องจากการไถพรวนมีวัตถุประสงค์เพื่อย่อยให้ก้อนดินมีขนาดเล็กเหมาะสมกับการงอกของเมล็ดพืช และเป็นการไถเพื่อกำจัดวัชพืช ตัดเศษพืชที่หลงเหลือ หรือพืชคลุมดินให้ผสมกับดินชั้นบนเพื่อให้กลายเป็นปุ๋ย รวมถึงช่วยผสมปุ๋ยให้เข้ากับดิน โดยเครื่องไถพรวนนี้แบ่งออกเป็น เครื่องไถพรวนก่อนปลูก และเครื่องไถพรวนหลังปลูกที่มีอยู่หลายประเภทด้วยกัน เช่น ไถพรวนจาน ไถพรวนเหล็กแหลม ไถพรวนเหล็กสปริง ไถจอบ ไถพลั่วหรือไถเสียม ไถสิ่ว เป็นต้น

แต่ที่เกษตรกรใช้กันมากก็คือ ไถพรวนจาน เพื่อทำให้ดินมีขนาดเล็กลง เหมาะแก่การปลูก การหยอดเมล็ดพันธุ์ และใช้ในการไถกลบเมล็ดพืชที่มีการหว่านแบบกระจายทั่วบริเวณ

Photo by Tyler Kaecher on Unsplash

จะเห็นได้ว่า การไถเตรียมพื้นที่เพาะปลูกนั้นมีขั้นตอนค่อนข้างมาก และต้องใช้ความใส่ใจมากทีเดียว เพราะฉะนั้นเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพในการทำงานและประหยัดเวลา เกษตรกรควรจะทำความเข้าใจให้ดีว่า คุณสมบัติพืชที่จะปลูก ลักษณะพื้นที่ กระทั่งดินในแปลงของเรานั้น เหมาะสมกับรูปแบบการไถใด ขั้นตอนการทำงานเป็นอย่างไร และต้องไม่ลืมที่จะเตรียมอุปกรณ์ติดตั้ง และชิ้นส่วนต่างๆ ที่จำเป็นต้องใช้ร่วมกับเครื่องจักรให้อยู่ในสภาพที่พร้อมใช้งานอยู่ตลอดเวลาด้วย เพื่อให้ฤดูเพาะปลูกในรอบถัดไปไม่สะดุดนะครับ หรือสามารถกลับไปอ่านบทความเกี่ยวกับการเตรียมเครื่องจักรให้พร้อมทำงานมี่ ตลาดแชนแนลก็ยิ่งดีขึ้นไปอีกครับ